HOE HET WERD GEBOUWD
Binnen de adobemuren van Chan Chan en de tien koninklijke citadellen
Chan Chan was geen paleis, maar tien ommuurde citadels, elk opgetrokken uit adobe door een andere Chimú-koning — zo werd 's werelds grootste lemen stad werkelijk gebouwd.
Bekijk Chan Chan-tours op Viator ↗De tien citadellen van Chan Chan
| Citadel | Status vandaag | Bekend om |
|---|---|---|
| Nik An (Tschudi) | Gerestaureerd, open voor bezoekers | Friezen, ceremonieel plein, inloopbron |
| Gran Chimú | Onbeperkt | De grootste van de tien citadellen |
| Riviero | Onbeperkt | Uitgebreide waterbeheerwerken |
| Chayhuac, Uhle, Tello, Squier, Laberinto, Bandelier, Velarde | Niet gerestaureerd, gesloten voor publiek | Vernoemd naar de geleerden en reizigers die ze hebben gedocumenteerd |
Een stad gebouwd uit de grond waarop ze stond
Chan Chan werd bijna volledig opgetrokken uit adobe — een mengsel van modder, zand en plantenvezels dat in de zon werd gevormd en gedroogd in plaats van in een oven gebakken. De bouwers gebruikten zowel gemetselde adobestenen als gestampte, gestorte aarde, bekend als tapia, voor de dikste dragende muren, waarvan sommige ooit ruim tien meter hoog zouden hebben gestaan. Het was een praktische keuze aan een woestijnkust zonder bereikbaar hout en zonder nabijgelegen steengroeven, en het stelde de Chimú in staat om op een schaal te bouwen die niets anders aan de Peruaanse kust ook maar benaderde.
Niet één paleis, maar tien
De kern van Chan Chan is geen enkel koninklijk verblijf, maar tien afzonderlijke ommuurde complexen, bekend als ciudadelas, elk een zelfstandige citadel met eigen audiëntiehoven, opslagruimten, werkplaatsen, een koninklijk begravingsplatform en een verzonken tuinbron. Archeologen verwijzen er vandaag de dag naar met de namen van de geleerden en reizigers die ze als eerste documenteerden, in plaats van met enige overgebleven Chimú-naam: Chayhuac, Uhle, Tello, Gran Chimú, Squier, Nik An — beter bekend onder de oude naam Tschudi — Laberinto, Bandelier, Velarde en Rivero, gerangschikt in ongeveer de volgorde waarin ze werden gebouwd.
Eén koning, één complex
De belangrijkste theorie onder archeologen is dat elke ciudadela werd gebouwd voor één regerende Chimú-koning, die binnen de muren leefde, regeerde en uiteindelijk werd begraven; na zijn dood werd het complex een aan hem gewijd heiligdom in plaats van intact over te gaan op zijn opvolger, die voor zichzelf een geheel nieuw complex liet bouwen. Dat patroon — bij specialisten bekend als gesplitste erfenis — zou verklaren waarom Chan Chan zich twee eeuwen lang steeds verder naar buiten uitbreidde in plaats van simpelweg te worden hergebruikt of opnieuw opgebouwd, waardoor er een reeks van tien koninklijke complexen zij aan zij in de woestijn kwam te staan.
Nik An — de enige die je kunt bezoeken
Van de tien citadellen is alleen Nik An, dat al lang bekendstaat onder de naam van de 19e-eeuwse Zwitserse natuuronderzoeker Johann Jakob von Tschudi die het bestudeerde, aanzienlijk gerestaureerd en opengesteld voor bezoekers. De indeling ervan — een imposant ceremonieel toegangsplein, een doolhof van gangen en opslagruimten, kleinere audiëntiehoven en een inloopreservoir dat tot aan de grondwaterspiegel is uitgegraven — geeft verreweg het duidelijkste beeld van hoe het domein van een Chimú-koning dagelijks functioneerde, van openbare ceremonies op het plein tot het privéleven dieper binnen de muren.
Water in de woestijn
Elke citadel bevatte minstens één huachaque, een tuin of put die tot aan de grondwaterspiegel was uitgegraven in een landschap dat in een normaal jaar vrijwel geen regenval kent. Deze verzonken reservoirs voorzagen in drinkwater en bevloeiden kleine percelen binnen de paleismuren, en hun ontwerp weerspiegelt een bredere Chimú-vaardigheid met water: elders langs dit stuk kust bouwde het koninkrijk enkele van de meest geavanceerde irrigatiekanaalnetwerken van de antieke wereld, die rivierwater over vele kilometers door de woestijn voerden om landbouwgrond ver van elke natuurlijke waterbron in stand te houden.